Uit de hamster molen!

‘Hoe maak ik tijd voor mezelf met jonge kinderen, een veeleisende baan en een nieuwe baas die verwacht dat ik altijd beschikbaar ben’, verzucht mijn cliënt. Deze jonge vader werkt al ruim een jaar thuis en combineert online werken zoals zovelen momenteel met het zorgen voor een gezin.  Het lijkt het wel of er niet genoeg uren in de dag zitten om ook nog tijd voor zichzelf in te plannen. Tijd die hij wel hard nodig heeft om op te laden. Dus staat hij ‘s ochtends om half 5 op om te gaan hardlopen voordat iedereen wakker wordt. Met als gevolg een chronisch slaapgebrek. Heel voorzichtig heeft hij wel eens geprobeerd om een uurtje overdag in te plannen in zijn werkagenda, maar daar wordt door anderen meestal overheen gepland en dan laat hij het zo. Bang om gemist te worden, bang om iets te missen en vooral bang dat zijn nieuwe baas hem niet goed genoeg vindt.  ‘Mijn baas komt uit de intelligence, hij verwacht dat iedereen altijd paraat staat. ‘Hoe weet je dat’ vroeg ik hem. Hij was even van zijn stuk gebracht door deze vraag, maar vrij snel zag ik de kwartjes vallen. Het bleek dat hij helemaal niets wist van de verwachtingen van zijn nieuwe baas. Het waren zijn eigen interpretaties, gezien de achtergrond van de man. Door die interpretaties als feiten aan te nemen, bleef hij daar naar handelen: altijd paraat staan en tijd voor zichzelf onmiddellijk opofferen omdat hij dacht dat dat van hem verwacht werd. 

Per dag hebben we zo’n 40 tot 60 duizend gedachten. Daar kunnen we niets aan doen. Sommige van die gedachten helpen ons niet, integendeel, ze beperken ons.  Denk aan oordelen over jezelf, piekeren, of het uitdenken van ramp scenario’s. Als we deze gedachten aannemen als feit en er naar gaan handelen, ontstaan gedachtepatronen die werken als een hamstermolen waar je maar moeilijk uit los komt. Die patronen kunnen bijvoorbeeld gebaseerd zijn op eerdere negatieve ervaringen (dus zal het nu ook wel weer zo gaan) of omdat we denken te weten wat iemand anders vindt of denkt, zoals mijn cliënt. Uit eigen ervaring weet ik dat je je eigen hamstermolen niet gemakkelijk herkent.  Je kunt wel iemand anders daarbij helpen. Je herkent een hamstermolen aan het veelvuldig gebruik van woorden als ‘nooit’, ‘altijd’, ‘zie je wel’ en ook aan stellige beweringen die niet onderbouwd zijn. Stel open vragen als: wat voor bewijs heb je hiervoor? Welke andere verklaring kan er zijn? Hoe kan je er ook naar kijken? 

Ik moet denken aan een druilerige ochtend in april 1994. Ik was bij m’n ouders thuis en ik moest die dag voor de 4e keer afrijden. Als ik schrijf dat ik het somber inzag dan is dat bepaald een understatement. Ik was immers 3x gezakt, de laatste keer zelfs door een ingreep van de examinator, het zou wel nooit lukken. Mijn moeder zag het, plantte mij op de bank en vroeg gedecideerd: ‘zie jij jezelf als bestuurder?’ Ik weet nog hoe mijn gevoel op slag veranderde toen ik volmondig ‘ja’ antwoordde. Aan het einde van het gesprekje voegde ze er nog achteloos aan toe: ‘en anders probeer je het gewoon nog een keer’. Voila: gedachtepatroon veranderd en druk van de ketel. Ik was uit de hamstermolen. Wat denk je? Geslaagd! Wat een top coach, die moeder van mij;-).

‘You make mistakes, mistakes don’t make you’ (Maxwell Maltz)

Maandagmorgen kwart voor 11, de telefoon gaat: een blikkerig bandje vertelt me dat mijn kind afwezig is van school. Huh? Betreffend kind zit gewoon boven ‘zoomend’ in de les. Onze oudste 2 gaan dit schooljaar tot dusver in een hybride schema naar school vanwege Covid, dat betekent 2 dagen fysiek naar school en 3 online. Bij zoon 2 verschuiven de dagen soms en dat hebben we deze week blijkbaar gemist. Kan gebeuren. Bijzonder is wel dat zijn lessen al 2 uur aan de gang zijn en hij dat al lang zou moeten weten.

Ik roep hem en met een schuldbewust hoofd vertelt hij dat hij het meteen door had om kwart voor 9. Niet gek want de fysieke helft van de klas heeft een ander programma dan de online groep. Maar waarom heeft hij dat niet meteen gezegd? ‘Omdat ik bang was dat je boos zou worden’ probeert hij. ‘Omdat ik anders straf zou krijgen?’ Ik blijf hem aankijken, want beide argumenten zijn niet valide en dat weet hij. Uiteindelijk komt het hoge woord eruit: ik schaam me zo dat ik vergeten ben dat de dagen deze week wisselden. Ter achtergrondinformatie: dit kind gaat heel graag naar school, heeft sinds mensenheugenis nooit een dag gemist en wil – zo blijkt maar weer- geen fouten maken. Daar hebben we dus een lang gesprek over. Hij houdt zichzelf aan een hoge standaard. Ook veel volwassenen hebben daar last van, zie ik ook in mijn coachpraktijk. Streven naar perfectionisme: het is nooit goed genoeg. Er zitten vaak werelden van oordelen achter (en menig jeugdtrauma maar dat terzijde).

Ik probeer vaak het volgende en ook zoonlief onderwerp ik daaraan: wat als je geen fouten kunt maken? Wat als je er van uitgaat dat je altijd je best doet en dat goed genoeg is. Wat als de uitkomst daarvan -wat het ook is- niet goed of fout maar simpelweg informatie is. Informatie waar je van kunt leren, waar je verder mee kunt. Deze manier van kijken maakt dat je afstand neemt van de situatie. Probeer maar eens om een een situatie of voorval waar je sterke emoties over hebt te vertellen zonder oordelen: alleen de feiten, geen interpretatie en emoties. Kaal en zuiver. 

Dat proberen we dus ook: de school heeft het schema gewijzigd, wij beiden (want ik had het net zo goed gemist) hebben het bericht erover niet gezien of onthouden en de school heeft geen reminder gestuurd. Zoonlief dacht even na en zei toen: dus het was eigenlijk een series of unfortunate events? Ja, zo zou je het kunnen zeggen; een reeks ongelukkige gebeurtenissen achter elkaar die leiden tot een uitkomst. Een uitkomst waar we wat van kunnen leren. Aan het einde van de dag in de auto komt hij er nog een keer op terug en ik vraag hem wat hij geleerd heeft van het voorval: ‘dat het goed genoeg is als ik mijn best doe’. Mooi, mijn werk zit erop. Na een paar minuten peinzen vraagt hij: ‘maar hoe weet ik eigenlijk dat ik genoeg mijn best heb gedaan..?’

Aard van het beestje, ik ben nog niet klaar met opvoeden. Gelukkig maar.